Nesten halvparten av framtidige byggeplaner truer viktige friluftsområder i Norge. DNT krever full gjennomgang for å stoppe naturødeleggelsen.
Alarmerende funn i ny DNT-rapport
Ein fersk rapport frå Den Norske Turistforening (DNT) viser at 40 prosent av all planlagt utbygging i Norge skjer i områder som er definert som viktige for friluftsliv. Det handlar om eit areal som er fem gonger større enn Oslo kommune. Det syner kor hardt naturen er pressa, særleg i områda folk brukar til friluftsliv.
– Dette er heilt høl i hue, seier Inger Lise Blyverket, generalsekretær i DNT, om den bit-for-bit nedbygginga av naturen. Ho peikar på at vernet er spreidd mellom mange aktørar, og seier at det gjer det vanskeleg å samla ein effektiv innsats mot nedbygging.
– Naturkrisa kjem av utallige vedtak i både stat og kommune som tillèt bygging i verdifull natur, forklarer Blyverket. Ho meiner at vi med dagens praksis gradvis erstattar store skogsområder med næringsbygg, fjellområder med kraftanlegg og strandsona med private hytter.
Krever nasjonal styring og arealnøytralitet
DNT går hardt ut og krev at regjeringa innfører nasjonal arealnøytralitet innan 2030. Det betyr at framtidige byggeplaner ikkje skal ta meir plass i naturen enn det som blir gjort bygd om eller rydda frå før.
DNT krev at kommunane gjennomfører ein full «planvask»: gå gjennom alle eksisterande og planlagde planar for å avdekke konfliktar med natur og friluftsliv. Blyverket understrekar at utan ein slik nasjonal koordinering vil naturen fortsette å bli bygd ned i eit tempo som trugar både miljø og friluftsliv.
– Vi treng styring på eit heilt anna nivå enn i dag, seier ho. Kommunane må gå gjennom alle sine planer, og det må kome insentiv frå staten for å få dette til å skje.
Utbygging i konflikt med natur og villmark
Rapporten viser at over 5 500 kvadratkilometer er sett av til utbygging i kommunale planar og etter sektorlovverk som energilova. Av dette ligg 20 prosent innanfor inngrepsfri natur, der 6 prosent er definert som villmarksprega område.
Skog og fjell står særleg i vegen for mange planar; fleire store areal blir registrert som råka i rapporten. 14 prosent av utbygginga er i konflikt med naturskog, noko som tilsvarer eit areal dobbelt så stort som Mjøsa. I tillegg overlappar 6 prosent av planane leveområda til villreinen, eit dyr som er sårbart for forstyrrelsar i naturen.
Fritidsbustader er den største enkeltårsaka til utbygging og utgjer 25 prosent av alle planane. Dette viser at hyttebygging spelar ei stor rolle i presset på naturområda, særleg i sårbare regionar.
Kritikk frå ordførarar og økonomiske implikasjonar
Fleire ordførarar peikar på at byggeplanar ofte kjem som resultat av demokratiske prosessar og at ikkje alle planlagde prosjekt faktisk blir realisert. Dei meiner at kravet om ein full «planvask» er respektlaust mot lokaldemokratiet og kan få store økonomiske konsekvensar for private aktørar og kommunar.
– Mange planar blir laga med omsyn til lokal utvikling og næringsliv, og ein stans i desse kan stoppe investeringar og vekst, seier ein ordførar som ønskjer å vere anonym.
Økonomien betyr mykje her: stopp i planar kan ramme lokale investeringar og arbeidsplassar, men nedbygging kan òg koste samfunnet på lang sikt. Utbygging skaper arbeidsplassar og økonomisk aktivitet, men kan samtidig påføre samfunnet kostnader dersom verneverdige naturområder blir øydelagde. Tap av friluftsområder kan påverke folkehelsa og turistnæringa, som er avhengig av naturen.
Rapporten fangar opp skjulte inngrep
Det som skil rapporten, er at ho også tel med tiltak som ofte fell utanfor vanlege naturrekneskapar — som vind- og solkraft, kraftliner og skogsbilvegar. Tiltak som vindkraft, solkraft, kraftlinjer og skogsbilvegar er òg med, noko som gir eit meir fullstendig bilete av korleis naturen blir påverka.
– Det handlar ikkje berre om hytter og næringsbygg. Også infrastruktur for energiutbygging fører til omfattande inngrep i naturen, forklarer Blyverket.
Rapporten er utarbeidd av Norkart for DNT og gir for første gong ein samla oversikt over korleis ulike sektorar og lovverk samstundes påverkar natur- og friluftsområda i landet.
To konkrete tiltak frå DNT
I første omgang etterlyser Turistforeninga to grep for å stoppe nedbygginga. For det første må alle kommunar gå gjennom sine planar for å avdekke konfliktar. For det andre må regjeringa bidra med insentiv for kommunane slik at dei prioriterer vern av natur framfor utbygging.
DNT peikar på at utan slike tiltak er det liten sjanse for å nå målet om arealnøytralitet innan 2030. Dei meiner at utan nasjonal styring vil naturen fortsette å tape kampen mot utbygging i eit tempo som gjer det vanskeleg å sikre framtidige generasjonar tilgjenge til urørt natur og gode friluftsområde.
Related Articles
Inger Lise Blyverket i DNT krev nasjonal arealnøytralitet innan 2030 og full planvask i kommunane for å stoppe naturødeleggelsen.
Denne artikkelen er laget med hjelp av AI.
